ĂN TIỆM ĐẦU NĂM

Đi ăn tiệm là một điều thú vị, nhất là ăn tiệm đầu năm, phải không các bạn? Người ta nấu nướng mọi thứ cho mình, dọn lên trên bàn cho bạn thưởng thức... và rồi sau đó còn dọn dẹp, rửa chén cho bạn nữa chứ!... Đã thì thôi!... Tất cả những điều bạn phải làm chỉ là nhai, nuốt, và sau cùng là trả tiền!  Nhưng thưa các bạn... những điều tôi vừa kể trên đã cuốn theo chiều gió hết rồi!... Và đây là câu chuyện của tôi...

Vào cuối tháng qua, sau khi lãnh lương, tôi bèn quyết định một cách hạnh phúc, là thay vì nấu ăn ở nhà như thường lệ, tôi sẽ rủ cô bạn gái đi ăn tiệm.  Xin thưa với các bạn đó là lần đầu tiên tôi đi ăn tiệm!  Khi tôi đến tiệm ăn thì trời ơi... tôi có cái cảm tưởng như là đang lạc vào bát quái trận đồ của Hoàng Dược Sư trên Đào Hoa Đảo.  

Người hầu bàn, ăn mặc còn sang trọng hơn tôi nữa, chào đón tôi:
"Xin chào quí khách, 2 người phải không ạ?"
Tôi hãnh diện đáp: "Vâng, 2 người!"
Anh ta hỏi tiếp: "Hút thuốc hay không hút thuốc?
Tôi trả lời ra vẻ như không bao giờ hút thuốc:
"Không, tôi không hút thuốc!"
Người hầu bàn tiếp tục hỏi:
"Ngài thích ngồi ở khu vực trong nhà, hay ngoài trời ?"
Tôi trả lời như là mình có một quyết định đúng đắn:
"Tôi thích ngồi ở trong hơn là ra ngoài!"
Anh ta phụ họa:
"Đúng đấy, thưa ngài!"  Rồi hỏi tiếp:
"Ngài thích ngồi ở phòng ăn chính, ở bao lơn có mái che, hay là trong khu nhà kiếng chan hòa ánh nắng của chúng tôi ?"
Đến đây thì tôi hơi lúng túng:
"Hmm... để coi!..."
Anh ta đề nghị:
"Tôi có thể sắp cho Ngài ngồi ở khu nhà kiếng với phong cảnh tuyệt vời!"
Tôi hưởng ứng và đi theo anh ta:
"Tôi nghĩ anh nói đúng đấy!"
Anh ta lại hỏi tiếp:
"Bây giờ Ngài thích nhìn ra sân golf, hay muốn nhìn cảnh mặt trời lặn trên bờ hồ, hay là cảnh núi non hùng vĩ ?..."
Tôi nghĩ thầm là lần này hãy để nó chọn phứt đi cho xong, đỡ phải lúng túng:
"Chỗ nào anh thấy đẹp là được rồi!"

Thật ra anh ta đặt chúng tôi ngồi hướng về sân golf, hay bờ hồ, hay núi non gì đó tôi cũng cóc biết ,vì lúc đó trời đã tối bên ngoài.
 

Lúc sau, một người hầu bàn khác trẻ hơn, cũng ăn mặt bảnh hơn tôi, đến bàn tôi và nói:

"Kính chào quí khách. Tôi là Paul. Chiều nay tôi sẽ phục vụ quí khách. Quí khách có muốn ngồi ngắm cảnh thêm vài phút trước khi đặt món ăn hay không ?"

Tôi nói ngay:

"Không, tôi đang đói lắm!  Tôi là dân lao động! Mang lên cho tôi một dĩa thịt bò với rau và khoai tây nướng!"

Anh ta hỏi thêm:

"Ngài muốn dùng thêm súp, hay rau trộn?"

Tôi đáp ngay: "Rau!"

Anh ta cứ hỏi:

"Chúng tôi có rau xanh nhiều loại, củ dền đỏ, cà chua... Ngài có thích trộn với tôm không ?"

Tôi xẳng giọng: "Rau xanh thôi, OK?"

Anh ta đáp: "Vâng thưa Ngài!  Có dầu giấm không ?"

Tôi không muốn kéo dài cuộc khẩu cung này nữa:

"Bất cứ cái gì cũng được!"

Anh ta cứ nói:

"Chúng tôi có dầu giấm kem Ý, phó mát xanh, giấm chua Pháp...

Tôi cướp lời:

"Đem bất kỳ thứ nào làm tôi ngạc nhiên là được!..."

Anh ta vẫn đứng đó:

"Dầu giấm kem Ý là loại đặc biệt của chúng tôi!  Như thế có được không thưa Ngài ?"

Tôi cộc lốc: "Ừ!"

Anh lại hỏi: "Còn khoai tây thì sao ?..."

Tôi thừa biết cái gì sắp xảy ra, nên không muốn anh ta đứng lải nhải nữa:

"Tôi chỉ muốn khoai tây nướng mà thôi, hiểu chưa? Không có cái giống gì kèm theo nữa hết!"

Anh ta cứ hỏi: "Không bơ, Không kem chua à?"

Tôi gằn giọng: "Không!"

Anh ta vẫn hỏi: "Không để hành luôn à?"

Tôi hết chịu nỗi nên phải quát lên:

"Không!  Anh không hiểu tôi nói gì à?  Tôi không muốn cái gì với khoai tây hết!  Cứ mang ra cho tôi khoai tây nướng với thịt bò là được rồi!"

Anh ta lại chỉa mũi dùi sang thịt bò:
"Ngài muốn 200 gram, 250 gram hay 350 gram thưa Ngài?"
Tôi trả lời cho có: "Bao nhiêu cũng được!"
"Ngài muốn tái, tái vừa vừa, vừa, vừa chín, hay chín hẳn, thưa Ngài?"

Tôi không thể nào chịu được nữa:

"Ê!... Tao nổi cơn rồi đấy nhé!..."
Anh ta vẫn không tha tôi: "Ngài thích cải xanh, bắp, hay cà rốt chung với thịt bò ?"

Như giọt nước làm tràn ly nóng giận, tôi ném khăn ăn xuống đất, đứng phắt lên, xắn tay áo, xông vào anh ta, và giở giọng võ biền:

"Ê!... Mày muốn ra ngoài sân chơi tay đôi không, thằng dai như đỉa kia ?"

Trời ơi, đến nước này mà anh ta cũng không thể không hỏi ý kiến tôi:
"Vâng, thưa Ngài!  Ngài thích ở bãi đậu xe, ngoài đường nhỏ, hay đường lớn đối diện với nhà hàng, thưa Ngài?"
Tôi nói: "Tao thích ngay tại đây!...", và đấm anh ta một cái!  Anh ta né, rồi phản công bằng một cú móc tay trái vào hàm tôi...

Các bạn thân mến, đó là lần đầu tiên trong cái đêm nghiệt ngã đó anh ta đã không hỏi tôi thích bị đấm ở đâu ?... Tôi choáng váng ngã xuống ghế trong khi các người khác tới kéo anh hầu bàn đó ra!

Tôi có cảm giác ai đó nới lỏng cà vạt tôi ra, mở nút áo cổ và vả nhẹ vào mặt tôi... Khi tôi hoàn tỉnh, tôi thấy trước mặt tôi là gương mặt lo âu của viên phụ trách các tên hầu bàn đêm đó!…  

Ông ta xin lỗi ráo riết, và đề nghị mua nước uống cho tôi, gọi y tá hay bất cứ cái gì tôi muốn...

Tôi lúng túng nói: "Không, không... đừng gọi ai đến hết... cho tôi ly nước là được rồi!..."

"Vâng thưa Ngài, có ngay!", ông ta hớn hở đáp lại sự đòi hỏi quá dễ thực hiện của tôi.
Và ông ta tiếp: "Ngài thích nước suối nhập cảng, nước soda, nước chanh, hay nước lọc ?"

Không rõ tác giả

HAPPY NEW YEAR!

TỜ LỊCH GỠ MỘI NGÀY

Ngô Phan Lưu

Nhà tôi treo một “lốc” lịch to nơi phòng khách, mỗi sáng thức dậy, tôi gỡ một tờ quăng đi… Khi ló tờ mới, tôi xem kỹ câu danh ngôn nếu có, coi đấy như lời dạy dỗ đầu ngày của các bậc tiền bối ! Không biết ai sao, riêng tôi thấy tâm đắc việc này lắm !

Ví như, sáng thứ 2 tuần trước, ngủ dậy liền đến bóc tờ lịch, tờ mới có ghi câu danh ngôn của Turenne: “Tôi có ý kiến này muốn tặng bạn: Ðó là, mỗi khi bạn muốn nói, bạn hãy làm thinh”. Xem câu ấy xong, tôi ngẫm nghĩ… và thấy có lý, hay lắm. Quá hay đi chứ! L

ời khuyên răn này rất xác đáng, đã đúc kết một kinh nghiệm quí báu trong cuộc sống đầy những chuyện khôn lường của lòng dạ con người! Và, ngày hôm đó tôi cẩn ngôn hơn! Tôi chỉ thực hành nửa câu nói ấy mà cũng thấy mình khá rồi! Còn thực hành nguyên câu dĩ nhiên là không nổi! Xin cảm ơn ông hay bà Turenne người nước nào tôi không rõ, đã cho tôi một chút của báu giắt lưng phòng thân trên đường đời gian truân! Tôi không muốn coi tiếp câu danh ngôn của ngày kế tiếp… Ừ, cứ giữ bí mật để đó, vội gì!

Ðến sáng ngày thứ 3, ngủ dậy, tôi lại gỡ lịch, gặp câu nói của Swift: “Nổi giận là tự gánh giùm lỗi của người khác!”. Chí lý ! Dại gì mà nổi giận cơ chứ! Quả nhiên, câu ấy tác động nơi từng sâu thẳm tâm hồn, ngày hôm đó gặp nhiều việc bực mình, mà tôi đâu có thèm giận! Ngu gì gánh lỗi kẻ khác! Lại phải cảm ơn cái ông Swift hay bà Swift gì đó nữa!…

Rạng đông ngày thứ 4, lại ló tờ lịch ghi câu của Montesquieu: “Phải khóc con người lúc sinh ra, chứ đâu phải lúc chết”. Chết rồi có phải làm gì nữa đâu mà cực với nhọc! Thế thì cũng chả nên khóc lóc mà làm chi! Ừnhỉ! Lạ thật! Cái chết đột nhiên giảm bộ mặt khủng khiếp trong tâm tưởng tôi, nói chí tình cũng phải có chút ít tác dụng của Montesquieu mới ra thế! Và, ngày hôm đó tôi nghị lực hơn, yêu đời hơn! Lại cảm thấy mình cứng cáp lên!

Sang ngày thứ 5, tờ lịch hiện lên câu ngạn ngữ Ba Tư: “Lưỡi dài thu ngắn đời sống”. Ôi, quá chất lượng! Dân Ba Tư kinh nghiệm quá dày dặn! Nói lắm chỉ được cái “nguy to”, chỉ được cái “rước họa vào thân”! Còn nhớ trong ngày ấy, lúc nhậu cùng bạn bè, vậy mà tôi cũng ráng tịnh khẩu! Cứ sợ sa vào cái“vạ mồm”!

Ðến ngày thứ 6, tờ lịch lấp lánh câu danh ngôn khác, thật cao siêu của Villier de l’Isle Adam: “Người nhục mạ bạn, họ chỉ nhục mạ ý nghĩ của họ có về bạn, tức là họ nhục mạ chính họ!”. Câu này trong tầng sâu là đúng, nhưng thực hiện quả làthiên nan vạn nan! Lên hàng thánh mới xài được! Tâm đắc lắm nhưng cứ cất yên đấy! Công lực chưa đủ, chờ thời gian nữa hẵng hay!

Sáng ngày thứ 7, lại ló câu của Cervantes: “Ăn to thì di chúc nhỏ”. Úi cha! Cũng có lý quá! Tôi coi tiếp luôn ngày Chủ nhật xem sao… Ðó là câu của G. Herbert: “Ai cũng có một thằng điên trong ống tay áo”. Trời đất ! Lại cũng quá đúng! Những lúc bưng ly bia, cốc rượu chỗ đông người, trong ống tay áo tôi thường rớt ra thằng điên, thậm chí đôi lúc rớt ra hai thằng ! Say quá, có khi rớt tới ba thằng!

Ôi chao! Riêng về phần danh ngôn, tờ lịch vậy mà hay! Một lần nữa xin cảm ơn, cảm ơn…tờ lịch gỡ mỗi ngày! Việc gì phải đi thư viện đọc sách hao thời gian, cứ lịch đấy mà học mãn đờ không hết!…

“Trần Gian Một Khúc “

Con người ta sinh ra, ai thoát khỏi: sinh, lão, bệnh, tử?

Sinh, Trụ, Hoại, Diệt là định luật của tạo hóa, không có cách chi thay đổi được.

Cây cối đâm chồi nảy lộc vào muà xuân, xanh tốt xum xuê trong mùa hè, lá héo vàng vào mùa thu, đến mùa đông thì lá vàng rơi rụng, chỉ còn trơ trụi cành cây. Rồi tới mùa xuân năm sau, cây lại đâm chồi nảy lộc. Cái chu kỳ sinh, trụ, hủy, diệt cứ tiếp nối nhau, không ngưng nghỉ.

Ðời người là bể trầm luân, cõi thế gian đầy những ưu tư phiền não. Vạn vật đều bị chi phối bởi luật vô thường.. Vừa mới sinh ra cất tiếng khóc oa oa chào đời. Rồi lớn lên, bước vào đời với bao nhiều mộng đẹp. Thoắt một cái, mái tóc đã điểm sương, mắt đã mờ, lưng đã mỏi, 2 chân đã chậm chạp. Rồi cuối cùng, là hai tay buông xuôi, đi vào lòng đất, bỏ lại trên thế gian tất cả các thứ mà cả đời phải bôn ba vất vả mới làm ra được..

Ðời người như giấc mộng. Người ngoại quốc cũng có câu:Life is too short. (cuộc đời quá ngắn) Thế mà, con người ta khi còn sức khỏe thì mải mê kiếm tiền, lo củng cố địa vị, danh vọng, không có thì giờ để hưởng đời đúng nghĩa.

Cũng ít ai sửa soạn tâm tư để đón nhận những cái vô thường của tuổi gìa. Ðến khi mái tóc đã điểm sương, da đã nhăn, mắt đã mờ, chân đã chậm thì mới giật mình, rồi buồn phiền, thất vọng, nuối tiếc. Khi đó, bao nhiêu tiền của cũng trở thành vô dụng. Ăn uống thì phải kiêng thứ này, cữ thứ kia vì đường lên cao, cholesterol lên cao. Ăn đồ cứng không được vì hàm răng cái rụng, cái lung lay. Ði chơi xa thì không dám vì sức khỏe kém, đầu gối đau nhức. Nghe nhạc, xem phim cũng không được vì tai đã nghễng ngãng, mắt đã kèm nhèm.

Người VN mình vốn cần kiệm, chăm làm, chắt bóp để có của ăn của để. Làm việc thì liên miên quên cả cuối tuần, bất kể ngày lễ hay ngày Tết. Làm thì nhiều, mà ít dám vui chơi huởng thụ như người Âu Mỹ..

Suốt đời cặm cụi, nhịn ăn nhịn mặc, để dành, mua cái nhà cái cửa để một mai khi chết thì để lại cho con cháu. Sống như vậy quả là thiệt thòi.

Người xưa đã nói:

Một năm được mấy tháng xuân

Một đời phỏng được mấy lần vinh hoa

Và:

Chẳng ăn, chẳng mặc, chẳng chơi

Bo bo giữ lấy của trời làm chi

Bẩy mươi chống gậy ra đi

Than thân rằng thuở đương thì chẳng chơi

Con người có tham vọng, có nhu cầu nên mới bon chen. Suốt đời cứ miệt mài lo tìm kiếm những thứ vô thường mà quên mất chữ “nhàn”. Những thứ vô thường này là nguyên nhân đưa đến lo âu, căng thẳng, mất ăn, mất ngủ. Và nếu kéo dài có thể đưa đến bệnh tâm thần.

Ông Cả ngồi trên sập vàng

Cả ăn, cả mặc, lại càng cả lo

Ông bếp ngồi cạnh đống tro

Ít ăn, ít mặc, ít lo, ít làm

Ðời người sống mấy gang tay

Hơi đâu cặm cụi cả ngày lẫn đêm

Hoặc là

Ăn con cáy, đêm ngáy o..o

Còn hơn ăn con bò, mà lo mất ngủ.

Người xưa tuổi thọ kém, ngay tới vua chúa cũng chỉ sống tới khỏang 50 tuổi. Tới 60 tuổi đã ăn mừng “lục tuần thượng thọ. Còn tới 70 tuổi, thì thực là hiếm hoi. Bởi vậy mới có câu: “nhân sinh thất thập cổ lai hy (tức là, người ta có mấy ai mà sống được tới 70).

Ngày nay nhờ khoa học tiến bộ. Con người được sống trong điều kiện vật chất vệ sinh, và thoải mái hơn.

Những phát minh của ngành Y, Dược đã giúp nhân loại vượt qua được các bệnh hiểm nghèo, mà người xưa kêu là bệnh nan y như bệnh lao, bệnh phong cùi, bệnh suyễn. Ngày nay người ta sống tới 80, 90 tuổi không phải là ít. Tuy nhiên sống lâu chưa phải là hạnh phúc. Hạnh phúc là luôn cảm thấy vui vẻ, yêu đời, biết tận hưởng cuộc sống. Muốn vậy thì cần phải giữ cho thân tâm được an lạc.

Tâm thân an lạc là biết vui với những cái trong tầm tay của mình, chấp nhận những điều mình không thể nào tránh khỏi. Sống hòa hợp vui vẻ với mọi người xung quanh, không chấp nhất, tỵ hiềm. Lớn tuổi thì không làm ra tiền, nhưng cũng may, ở những nước tân tiến đều có khoản tiền trợ cấp cho người gìà để có thể tự lực mà không cần nhờ cậy vào con cháu. Các cụ gìà nên mừng vì sang được xứ này, thay vì ấm ức với số tiền quá khiêm nhượng, không thể tiêu pha rộng rãi như bạn bè.

Già thì phải chịu đau nhức, mắt mờ, chân chậm, đừng nên than thân trách phận, cau có, gắt gỏng, đã không làm được gì hơn mà còn tạo sự áy náy, thương cảm cho những người xung quanh.

Ở đời mỗi người một cảnh, vui với cảnh của mình, không suy bì, thèm muốn, ganh ghét với những người xung quanh.

Biết đủ thì đủ (Tri túc, tiện túc).

Người ta bảo trên 60 tuổi, mỗi ngày sống là một phần thưởng cho thêm (bonus) của Thượng Ðế.

Vậy thì hãy nên vui vẻ, tận hưởng những ân sủng mà không phải ai cũng có được :Ðời sống của mình vui tươi hay buồn thảm là tùy thuộc vào thái độ của mình đối với cuộc SỐNG

TRỞ LẠI NGHỆ THUẬT ĂN NEM NINH-HÒA

Hôm ấy, thể theo lời kêu gọi của anh Đăng Duy Nhượng, cần bài để có một đặc san cho ngày đại hội của cựu học sinh Phú-yên. Tinh thần cộng tác thì cao, nhưng tài năng không có. Khả năng thì lại quá hạn hẹp. Không biết viết gì, cho nên tôi chọn đề tài thật kiêu: “NGHỆ THUẬT ĂN NEM NINH HÒA”, cho rôm rả, xôm tụ, để đánh lừa độc giả. Chớ thật sự, bài chẳng có ý nghĩa gì ngoài vài câu chuyện lặt vặt, vui vui hồi tuổi thơ. Chẳng khác gì bột mì chính, còn gọi là bột vị tinh hay bột ngọt, để đánh lừa vị giác cái lưỡi của mình, thực chất chắng bổ khỏe gì cho cơ thể con người cả.

Hôm nay trong bối cảnh không bị ràng buộc bởi nội quy, hay nguyên tắc, khuôn phép giới hạn nào; nghĩa là được viết trong tự do cho nên tôi "khai triển”, “đào sâu” hai chữ NGHỆ THUẬT để chúng ta cùng tìm hiểu:

Loại động vật nào có nghệ thuật?

Và vì sao có nghệ thuật?

Trước hết tưởng cũng nên nhắc lại một chút về định nghĩa nghệ thuât: Nghệ là nghề. Thuật là cung cách, cách thức, nguyên tắc sáng tạo làm cho tiến bộ, đẹp đẽ, nhanh, hay, vượt trội, mới mẻ v.v…Từ đấy, thiết tưởng nghệ thuật cần phải hội tụ, tích lũy từ nhiều cơ qua, cho đến các bộ phận của cơ thể, kể cả phần tâm linh để phát huy, ghi nhớ rồi tưởng tượng để biến hóa thành hành động mới cấu thành nghệ thuật.

Xét trong tất cả các loài động vật, ngoại trừ con người là loài động vật cao cấp nhất thì nghệ thuật càng mong manh rồi biến mất dần dần trong các loài côn trùng, sâu bọ là loài thấp nhất.

Từ cầm thú hoang dã cho đến gia súc nuôi trong nhà, có nhiều giống có trí khôn, nhưng không thể có nghệ thuật được. Mà hầu như trời chỉ riêng ban cho loài người, nhưng không phải người nào cũng có nghệ thuật.

Càng văn minh, tiến bộ thì nghệ thuật càng cao siêu và phát huy càng phức tạp, khó hiểu đối với ngừơi có trí tuệ tầm thường. Vì lẽ đó mà chúng ta thấy, trong các hang động cổ xưa, chỉ có những vết chạm trổ, đục khoét nguệch ngoạc, hay những viên đá cuội dù sắp chẳng ngay hàng, hay có một hình dạng gì đặc sắc, nhưng ta vẫn biết đó là hang của loài người chớ không phải của cầm thú.

Những con két, con sáo, chúng ta có thể dạy chúng nói tiếng người. Hay con chó, con khỉ, ta dạy chúng nhảy múa, nhưng không thể gọi đó là nghệ thuật, vì không phải tự nó sáng tạo. Tuy có cảm hứng như các loại chim kêu ríu rít, âm thanh thánh thót tuyệt vời, mỗi khi cảm nhận thời tiết mát mẻ, đẹp đẽ. Hay chú gà trống, ngoài bản năng mỗi buổi sáng phải gáy; đôi khi cảm hứng chú cũng gáy, nhất là để thi tài hay biểu diễn, khoa trương trước các “mỹ nhân” bởi sự rung động nhưng thiếu phần tâm linh, thì cũng chẳng phải là nghệ thuật.

Những động tác đó, của loài vật hoàn thoàn làm theo bản năng, hay có sự hướng dẫn, thiếu hẵn phần tư duy, nên không thể cho là nghệ thuật.

Chỉ có loài người, từ là một đứa trẻ thơ ngây cho đến răng long, tóc bạc, già cỗi, luôn luôn có sự rung động trong tâm hồn mới phát sinh ra nghệ thuật.

Chính sự rung động trong tâm tư đó kich thich, thôi thúc ta phải sáng tạo, hay vui hưởng còn gọi là thưởng thức, thì đó mới gọi là nghệ thuật. Vì vậy mà ngày xưa người nào biết chút ít về nghệ thuật, hay là hành động có nghệ thuật thì chúng ta cho là nhân tài do thiên phú. Bởi vì khoa học chưa phát triển.

Tùy theo sự rung động nhẹ hay mạnh mà mỗi người có nghệ thuật khác nhau, cũng như nhiều trình độ và lĩnh vực nghệ thuật cũng khác nhau. Như mạnh thì tạo sinh ra những động tác mà ta gọi là nhảy múa hay khiêu vũ. Nhẹ như líu lo, ríu rít thì là ca hát, ngâm thơ. Hoặc để ghi nhớ, hay biểu hiện suy tư thì làm thơ, viết lách.

Một điều chứng minh rõ ràng nhất chỉ có loài người mới có nghệ thuật, đó là vì chỉ có con người mới có tâm linh. Mà nhục thể của nghệ thuật chính là sự ràng buộc hay sự liên hệ giữa tâm linh với cảm giác.

Các giác quan của chúng ta cảm nhận bất cứ những gì đập mạnh vào chúng, gây cho ta sự xúc động và sự cảm xúc này sẽ được ta ghi nhớ. Ví dụ ta bị tra khảo trong trại tù chẳng hạn, tất nhiên ta nhớ suốt đời.

Ngày nay khoa học về tâm tính (behavior science) đã rất tiến bộ. Nhờ đó chúng ta biết một cách chắc chắn rằng từng vùng, từng miền của não bộ đảm trách một nhiệm vụ khác nhau: Khu hippocampus để ghi nhớ những gì ta đã cảm nhận, gọi vắn tắt là khu trí nhớ. Khu olphactory bulb đảm trách về khứu giác, nhờ nó mà ta phân biệt được mùi thơm hay thúi…Trung tâm satiety center báo hiệu cho ta biết, ăn đã no hay chưa. Vùng septum đảm trách sự khoái cảm, nếu ta kích thích vùng này tự nhiên con người trở nên hưng phấn, yêu đời lạ thường. Vùng pyriform cortex có trách nhiệm về tình dục. Hay nhờ vùng thirst center báo hiệu cho ta biết khát nước v. v. và v. v…

Tuy nhiên sự cấu thành từ rung động tâm linh đến nghệ thuật rất phức tạp, không đơn giản như sự cảm nhận hay xúc động của một giác quan của cơ thể, hay trung khu nào trong não bộ. Mà nó được cộng hưởng bởi nhiều cơ quan đảm trách, mới có. Cho nên, từ đó mới có người có nghệ thuật, người không có nghệ thuật. Và nghệ thuật cao siêu hay tầm thường, sành điệu hay non nớt cũng lệ thuộc bởi sự phát triển của các giác quan và não bộ. Do đó sự trau giồi, và tìm nguồn cảm xúc rất cần thiết, để làm cho giác quan nhạy bén, não bộ càng tăng trưởng thì nghệ thuật càng cao vời; cứ để cho thiên phú không, chưa đủ.

Để hiểu rõ hơn về sự phức tạp của rung cảm nghệ thuật, chúng ta lấy một ví dụ: Như trung khu thị giác chẳng hạn, nhờ khoa học khai phá cho ta biết có nhiều vùng cùng đảm trách, mới nhìn thấy để phân biệt được màu sắc, hay vật thể, cảm quan. Nếu một trong những vùng đó bị hư hoại, hay bị khuyết tật thì khiến cho ta có mắt nhưng không nhìn thấy, hoặc thấy mà không không phân biệt được màu hay hình dáng gì. Như vùng 17 chỉ để nhận được ánh sáng từ mắt ta đến vật thể mà bị hư, thì đôi mắt ta có, rất bình thường, người khác nhìn vào không thấy có bệnh tật gì, nhưng chính ta không nhìn thấy bất cứ vật lớn, bé nào. Đây thật sự “có mắt mà không có tròng”, không phải câu dè bỉu, mỉa mai hay châm bíêm nữa. Mà lại rất thực! Nếu vùng thị giác sơ đẳng 17 này không hư thì thần kinh sẽ đưa hình ảnh đến khu 18 và 19 là vùng thứ cấp để ta phân biệt được hình thể vuông, tròn có góc, có cạnh vì đây là khu lĩnh hội, phân biệt được cao hơn. Sau cùng hình dạng được truyền sang cho vùng 20, 21 để phân định hình dáng này thuộc loại gì, như con gì, vật gì, màu gì hay loại chữ gì v.v (Theo bản đánh số brain areas của Brodmann).

Vì sự liên hệ phức tạp đó, cho nên trong não bộ bị hư một vùng nào, chẳng hạn như vùng tiết dục (pyriform cortex), thì con người trở thành hoang dâm, vô độ không kể đồng giới tính hay khác giới tính, đồng chủng loại hay khác chủng loại, ngay cả đồ vật mà khêu gơi cũng hãm hiếp luôn.

Nếu trung khu satiety center bị hư thì người ấy, ăn không biết no. Nhiều người quá trọng lượng (overweight) muốn giảm cân (diet) nhưng không được, phải cắt bớt bao tử, làm nhỏ lại.

Sự tổ chức của não bộ và các giác quan của con người rất phức tạp cho nên sự cấu thành cảm nhận để đưa đến rung động tâm linh tạo ra nghệ thuật cũng rất phức tạp. Và lẽ dĩ nhiên, nghệ thuật có cao siêu hay không, còn tùy thuộc vào nhiều bộ phận cùng phát triển trong điều kiện có hoàn hảo hay không. Cho nên một trung khu, hay bộ phận nào trong cơ thể phát triển mạnh, tốt thì nắm phần chủ chốt, còn cái nào yếu thì chịu phần thứ cấp râu tia.

Mặc dù là thứ cấp, hoa lá cành nhưng cũng không kém phần quan trọng. Giống như người đẹp nhờ son phấn. Cho nên các cô, các bà ngày nay đua nhau đi căng, kéo, cắt, độn, sửa để tăng phần hấp dẫn, để các ông tha hồ chiêm ngưỡng, là vậy đó.

A. Mục đich của nghệ thuật đa phần nhằm phuc vụ cho việc mua vui hay thưởng lãm. Để thưởng thức, hay sáng tạo thì kinh nghiệm có được là nhờ bộ ghi nhớ. Nếu không có ghi nhớ để tạo ra kinh nghiệm, thì nghệ thuật sẽ không có; hay nếu có thì như cái xác không hồn. Thậm chí hồn mà không ra hồn thì như lấy nước đem đổ đầu vịt. Nghĩa là ít nhất phải có một vài lần có cảm xúc trước đã, mới có kinh nghiệm, rồi từ đó nảy sinh ra nghệ thuật. Một người không có một lần ghi nhớ, như đứa trẻ thơ, dù có nghệ thuật cao siêu đến đâu thì cũng như không, ngoại trừ thần đồng.

Cho nên, đời sống của người quá thực tế thì họ sẽ không có óc sáng tạo nghệ thuật hay không khả năng để thưởng thức chất liệu thi vị, thanh cao của nghệ thuật. Sự ghi nhớ để tích lũy làm kinh nghiệm của mỗi người có ít, nhiều khác nhau. Do đó nghệ thuật sáng tạo hay thưởng thức cũng khác nhau theo tỷ lệ thuận của người đó. Ở tuổi trẻ thơ ưa thích bánh kẹo hay chơi những đồ chơi như trống rung, gà chút chít. Lớn lên thì thay đổi, như hút thuốc, uống rượu, đá banh, ca múa. Đến tuổi xế chiều thì thích uống trà, làm thơ, viết bài hay chơi cây cảnh, vườn hoa. Cho nên kinh nghiệm nghệ thuất cũng phải cần học hỏi, trau giồi và nhận định thì nghệ thuật mới thăng tiến đi đến đỉnh cao hoàn hảo, tuyệt mỹ.

B. Khi đã có kinh nghiệm rồi, từ đó nảy sinh ra óc tưởng tượng. Nếu không có óc tưởng tượng thì thành phẩm trở nên khô khan, không có hồn, không có phách. Các động vật khác loài người, đều không có nghệ thuật chỉ vì chúng không có óc tưởng tượng. Trong các ngành văn chương hay hội họa, xử dụng nhiều nhất đến óc tưởng tượng. Sự tưởng tượng càng dồi dào thì tác phẩm càng có giá trị nghệ thuật cao siêu, vô vàn. Nhiều tập truyện, quyển sách lôi cuốn độc giả đến mê mệt, bỏ ăn, bỏ ngủ để thưởng thức dù rằng đã biết đó chỉ là hư cấu, không phải là hiện thực.

Các cụ già, nhất là các cụ bà dù không đọc được, nhưng đêm nào cũng bắt con, cháu phải đọc truyện Phạm-công-cúc-Hoa, Lục vân-Tiên, hay truyện Kiều, là thế. Để chứng minh trong văn chương, nghệ thuất giàu óc tưởng tượng cũng như hội hoạ, chỉ cần câu thơ của Cụ Nguyễn-Du có 6 chữ thôi “Mai cốt cách, tuyết tinh thần”. Ôi thôi thì tha hồ cho độc giả tưởng tượng ra một con người tuyệt mỹ từ nhân cách cho đến hình hài như thế nào thì tùy vào trình độ và sở thích của mỗi người. Hay là một điệp khúc gồm 4 chữ “buồn trông”:

Buồn trông cửa bể chiều hôm
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa
Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu
Buồn trông nội cỏ dàu dàu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi

được lập đi, lập lại một cách tài tình, siêu việt đã tạo thành vần, nhịp, điệu diễn tả xúc cảm nỗi buồn nhớ da diết của người con gái lạc loài giữa chốn phong ba. Khiến cho độc giả phải hình dung tưởng tượng sự đau khổ, buồn rầu để ngậm ngùi thương xót cho số phận bạc bẽo của một kiếp người. Cũng như những bức tranh đầy trừu tượng của Picasso đã dìu người chiêm ngưỡng đi trong tưởng tượng bao la, mông mênh như vậy. Trong hội họa có rất nhiều trường phái như: Chân dung (portraitism), siêu thực (surrealism), hiện thực (realism), lập thể (cubism) v.v… Nhưng chỉ có trường phái trừu tượng (abstract expressionism) mới làm động não nhiều nhất cho tác giả cũng như người thưởng ngoạn. Cho nên có thể nói sự tưởng tượng phong phú rất cần thiết cho nghệ thuật. Tuy nhiên sự tưởng tượng cũng phải dựa theo chủ đề. Nếu không, thì óc tưởng tượng sẽ đi mông lung, hoan đường, không bờ bến, như con ngựa vô cương, để tác phẩm trở thành vô đề, mặc cho ai muốn nghĩ sao thì nghĩ, chỉ cần chính tác giả thích thú là đủ rồi! Trong lĩnh vực trừu tượng này đòi hỏi ở người sáng tác cũng như người thưởng ngoạn phải có óc sáng tạo và trí tuệ cao siêu mới lĩnh hội toàn bích (perfect).

C. Trong đời sống tâm linh của con người thì nhịp điệu cũng rất cần thiết: Trẻ con chỉ cần chiếc võng hay cái nôi đung đưa, nhịp nhàng theo câu hò, tiếng hát có vần, có điệu, thì lập tức nín khóc, rồi mơ màng trong giấc điệp, đôi khi còn nhoẻn miệng cười, tỏ ra khoái chí. Trong thơ phải có vần có nhịp đã đành, nhưng trong văn cũng cần có nhịp, có điệu nữa, thì người đọc mới cảm thấy thoải mái, không trắc trở, khiến cho bài văn trở nên trôi chảy, hay hơn. Tôi ví dụ: nếu tôi ngắt câu: “Khiến cho bài văn trở nên trôi chảy, hay”. Như thế câu văn thành cộc lốc, không có nhịp nhàng bằng thêm chữ “hơn” vào. Các nhà hùng biện cũng thế, tuy họ nói thao thao bất tuyệt, nhưng họ ngắt câu đâu vào đó, có lúc trầm lúc bỗng, lúc nhanh lúc chậm để nhấn mạnh làm cho người nghe say đắm, không biết mỏi mệt. Ngược lại nếu người diễn thuyết mà không có nhịp nhàng, thuyết trình như “cọp nhai đậu phụng” thì người nghe chán ngấy và sẽ ngủ gà, ngủ gật! Vậy thì, tất cả những ghi nhớ, những tưởng tượng hay nhịp điệu, cần cho nghệ thuật nhưng chưa thiết. Chung quy chúng chỉ là phần làm thăng tiến cho cảm xúc mà thôi.

D. Cho nên Cảm xúc mới chính là điều kiện ắc có, mà cũng là mục đích tối cần cho nghệ thuật. Thiếu cảm xúc thì không thể có nghệ thuật. Thật vậy, nghệ thuật đa phần nhằm phục vụ cho sự mua vui. Vì vậy mà giọt nước mắt trong cảnh bi thương thực tế, nó đau buồn, não nuột làm sao, đôi khi có người còn ngất xỉu! Thế mà giọt nước mắt trong bi kịch, bài thơ buồn hay truyện tình cảm lâm ly, bi đát, cũng lăn tròn trên đôi gò má, nhưng lại làm cho người sáng tác cũng như thưởng ngoạn cảm khoái, sung sướng biết bao, mãn nguyện vô cùng. Tại sao vây? Bởi vì hai biên độ xúc động ở hai thái cực khác nhau, một đàng ở trạng thái thực, một đàng ở trạng thái giả, nhưng cùng phát xuất từ cảm xúc mà ra. Vậy cảm xúc và tâm linh đóng vai trò chủ chốt, thiết yếu trong nghệ thuật.

Tóm lại điều kiện ắc có và đủ để phát sinh ra nghệ thuật, rất phức tạp, bao la, huyền diệu mà khoa học ngày nay tuy có phát triển, tiến bộ nhưng vẫn chưa khám phá để hiểu và chứng minh cho tường tận. Nhưng thực sự nghệ thuật chắc chắn đã có trong con người từ sơ khai cho đến hiện đại văn minh như ngày nay, mà chính chúng ta phải tự cảm nhận lấy mà thôi. Rồi một ngày nào đó, chúng ta có quyền hy vọng nhờ vào hoa học khai phóng và xác minh những bí ẩn của cảm xúc và tâm linh để ta hiểu nghệ thuật trong con người tường tận hơn.

CHICAGO, 11 – 11 – 11

Đ Ặ N G – V Ă N – L Ờ I

Andan36@yahoo.com

THIẾU CÁI CUỐNG (Phạm Đức Hiền)

"Ở đời có bốn cái ngu,    

Làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu”. 

Thật ra, trên đời này không chỉ có 4 cái ngu đó, mà còn có rất nhiều cái “ngu” khác, vì ông bà ta cũng có nói thêm rằng “chẳng có cái ngu nào giống cái ngu nào”; trong đó có cái ngu mà tôi đang phải mang; đó là cái ngu phụ trách mục…thơ.

Ông bà mình cũng nói: “thơ mình, vợ người”.  Chính vì vậy mà ngày nay tại hải ngoại văn sĩ và thi sĩ mọc lên như nấm, nay thì ra mắt thơ; mai thì ra mắt sách; ôi thôi loạn cào cào cả lên; và những ai có thơ gởi cho “tòa soạn” bị từ chối thì thường cho là “thằng chủ bút” không biết thưởng thức thơ văn của mình. 

Tôi nhớ một đồng hương của tôi tại một quán cà phê ở San Jose hay gởi cho tôi những bài thơ mà các “thi sĩ” của quán này sáng tác.

Một bữa nọ, tôi thấy có một bài thơ theo loại “Đường luật”, nhưng chẳng có vần có điệu hoặc niêm luật gì cả, tôi liền hỏi anh chàng đó là loại thơ gì; thì anh chàng trả lời tôi một câu “trớk wớk” là:

-Thôi thì cứ coi nó là .... “thơ tự do” đi!

Mới đây, cũng một nữ đồng môn của tôi gởi một bài thơ theo thể “ngũ ngôn” nhưng cũng chẳng có "phép tắc" gì hết.  Bị tôi chê là thơ “con cóc”; cô nàng tức quá, mang bài thơ của mình cho một “nữ sĩ” ở địa phương xem, và được “nữ sĩ” này khuyến khích theo cái kiểu “bù trớk” rằng: “tuy nó không theo đúng khuôn phép, nhưng vì mình không phải là thi sĩ,  thì cứ coi nó như “thơ tự do” đi.”

Nếu “thơ tự do” mà có “mồm” thí chắc nó sẽ bắt chước mấy bà Bắc kỳ tốc váy lên chửi đổng rằng: “Ối nàng lước ơi, chúng ló mang tên của bà ra bêu xấu!” Chúng ló giống như cộng sản, chẳng biết “tự do” nà gì mà cũng bầy đặt lói… “tự do”.

Kính thưa quý vị, để có một khái niệm về lãnh vực này, xin được trích một số đoạn về THƠ TỰ DO của Hàn Sĩ Nguyên: 

1.     Thơ Tự Do rất dễ viết:
Thậm chí dễ viết đến nỗi ai viết cũng được, chỉ cần là tay ngang, amateur, tài tử, nghiệp dư cũng viết được Thơ Tự Do một cách dễ dàng.Có nhiều nhà thơ nghiệp dư, mỗi ngày có thể sáng tác được hàng chục, thậm chí hàng vài chục bài thơ tự do (!), một cách vô cùng thoải mái, mà khỏi cần mất công học hỏi Thi Pháp, vần luật, tiết tấu gì hết (!)Chỉ cần mỗi một điều là có hứng, là cao hứng, nghĩ một đề tài nào đấy, và cứ để xuôi dòng tư tưởng, mạnh tay phóng bút. Viết xong cũng chẳng cần phải mất công gọt giũa bao giờ (!)

2.     Thơ Tự Do cho hay là rất khó:
Có thể dùng một số hình ảnh thí dụ để dễ so sánh, dễ hiểu hơn như sau:
Theo ngôn ngữ kiếm hiệp của KIM DUNG, nếu ai có đọc Tiếu Ngạo Giang Hồ, sẽ thấy Kim Dung đưa ra quan điểm “Vô chiêu thắng hữu chiêu”. Trong đó, ông lập luận rằng:

·        Cấp 1: Những người không biết gì về võ nghệ, khi đánh nhau chỉ có thể đạt mức đánh ... võ rừng, nghĩa là đánh ... loạn xạ, không đâu ra đâu cả, và tất nhiên là hiệu quả sẽ không cao.

·        Cấp 2: Đối với những người đã dày công học tập, rèn luyện võ nghệ, thì mỗi khi ra đòn đều đúng theo chiêu thức, phương pháp. Tất nhiên hiệu quả đạt được sẽ cao hơn gấp bội.

·        Cấp 3: Ở trình độ võ nghệ thượng thừa, sau khi trang bị trong mình đủ các loại võ công, bí kíp, người ra đòn lại đánh theo kiểu “vô chiêu”, nghĩa là chẳng cần chiêu thức nào hết, nhưng mỗi khi vung tay cất chân, đều tự nhiên theo đúng phép tắc tinh luyện, những đòn đánh thì cứ như thể là mây trôi nước chảy vậy. Tất nhiên hiệu quả của “vô chiêu” hơn hẳn “hữu chiêu”.
Đem khái niệm này áp dụng vào Thi ca có thể hiểu được dễ dàng:

·        Người không biết gì về Thi Pháp, Vần Luật, Tiết Tấu giống như người không biết võ, khi làm thơ (bất luận thơ gì) sẽ chỉ đạt hiệu quả của nhóm cấp 1.

·        Những người làm thơ cổ, thơ Lục bát, thơ Đường, thơ Mới, đều phải học tập và nắm vững những quy luật về Thi Pháp, Vần Luật, Tiết Tấu của mỗi loại thơ. Có thể coi như nhóm cấp 2.

·        Còn những người sau khi hiểu rõ các quy luật nói trên, quay trở lại làm Thơ Tự Do, chẳng khác nào những võ sư cao thủ sử dụng vô chiêu vậy. Hiệu quả sẽ rất ghê gớm. Đó là nhóm cấp 3 vậy.

Vì vậy, Thơ Tự Do tiếng rằng tự do, không theo quy luật nào cả, nhưng lại là loại thơ khó nhất, dễ viết thật, nhưng viết cho hay lại là ... khó nhất. Và đương nhiên, đây không phải là thể loại dành cho những người mới nhập môn như thường được dân gian hiểu lầm. Có thể nói, chỉ những ai lăn lộn với Thi Ca lâu ngày chầy tháng, mới hy vọng có thành tựu với Thơ Tự Do mà thôi. (Hết trích)

Trong lễ Halloween vừa qua, Bác sĩ Phạm Đức Vượng có gởi tặng tôi một chiện zui với tựa đề là “Thiếu Cái Cuống”, đại khái như thế này:

Sau khi bị thất bại liên tiếp trong những kỳ thi vẽ trái bí rợ (pumpkin) tại lễ hội Halloween hàng năm trong làng, một nữ họa sĩ vô cùng tức tối, vì bà thấy trái bí bà vẽ đẹp hơn nhiều so với trái bí của ông họa sĩ trong xóm.

Năm vừa qua, trong đêm trước ngày thi, bà lẻn đến nhà ông họa sĩ để rình, thì thấy sau khi pha sơn vào một cái chậu, ông họa sĩ liền cổi truồng, ngồi vào đó rồi lấy mông ra trịn lên khung vải bố (canvas) thì nó liền hiện ra hình một trái bí thật đẹp. Bà liền về nhà bắt chước, và tạo ra một trái bí đẹp hơn nhiều, vì nó tròn trịa và đầy đặn hơn. 

Nhưng hôm sau đến nộp bản vẽ bà vẫn bị thua cái anh chàng họa sĩ kia. 

Tức quá, bà liền khiếu nại với ban giám khảo rằng “trái bí” của bà nhìn mỹ miều và "sexy" hơn nhiều so với “trái bí” của ông họa sĩ nọ.

Chánh chủ khảo trả lời rằng:

-Thưa bà, bà nói rất đúng, nhưng chúng tôi rất tiếc là trái bí của bà bị “thiếu…cái cuống!”

Kính thưa quý zị, trước khi vẽ “tầm bậy, tầm bạ”, những ​​họa sĩ như Pablo Piccaso hay Vincent Van Gogh cũng đã từng là những người mê say hội họa từ nhỏ và theo học nhiều trường mỹ thuật, từng được nhiều giải thưởng,  chứ không đơn thuần tự nhiên cầm cọ mà nó ló ra những bức tranh trị giá cả triệu mỹ kim.  (Phải không, Họa sĩ Tống Phước Cường?)

"Les Demoiselles d'Avignon" của Picasso.

"Starry Night" của Van Gogh 

Tóm lại, thưa quý “thi sĩ”, cho dù có bắt chước thiên hạ “mần thơ” thì cũng không thể nào rặn ra được một bài thơ có hồn; vì, thưa quý vị, nó giống lắm; nhưng xin lỗi, nó vẫn bị “thiếu…cái cuống”. 
Phạm Đức Hiền

KHÉO THAY GẶP GỠ CŨNG TRONG CHUYỂN VẦN

KÉO THAY GẶP GỠ CŨNG TRONG CHUYỂN VẦN[1]

Đó là tựa tiếng Việt của bức tranh tôi đem theo để đưa cho Ban Tổ Chức Hội Cựu Học Sinh Phú Yên gây quỹ “Nhớ Bạn”, gọi là có chút đóng góp vào công cuộc chung trong bầu không khí xum họp vui vẻ, xôi động và cảm thông của 2 ngày họp mặt 28-29 tháng 5 năm 2011 tại San Jose, California, Hoa Kỳ, sau gần nửa thế kỷ xa cách. Tên tiếng Anh của tác phẩm này chỉ duy nhất một chữ: “Movement”, thể loại: Mixed Media Digital Abstract Art.

Và, không muốn nói thêm cũng không được, khi tôi lại đưa ra một tác phẩm trừu tượng, ngoài một chút sắc màu, thì cũng rất xa lạ như tác giả, gây ngỡ ngàng cho người xem và người mua tranh đấu giá (Đã phải khổ công 2 lần hỏi về Artwork này). Phải chi dễ nhìn, dễ cảm như bức ảnh nghệ thuật cao giá nhất đại hội ($800.00): ‘Đôi Thiên Nga’ của nhiếp ảnh gia Hoa Rau Muống do anh Đặng Trung Chính và chị Thu Hà mua tặng chị Bội Lan và Cỏ May, thì có lẽ sẽ OK hơn.

Nhưng anh bạn Trương Quang Phong đã lại ra đòn ‘quái chiêu’ khi tự nâng giá mua bức tranh giá trị khi đấu giá chỉ có $750.00 lên 1,000$00, mặc dù có thể anh vẫn còn chưa hiểu rõ bức tranh ấy mang ý nghĩa gì? Điều đó đã nói lên được tấm lòng ưu ái đối với thầy, bạn cũ đã gặp phải những khó khăn nhất định trong cuộc sống hiện nay và đang rất cần sự giúp đỡ. Nhưng, hẳn trong thâm tâm của bạn Phong cũng hiểu cho rằng tác giả chắc chắn cũng không đem tác phẩm tệ nhất của mình đến đây, trong dịp đặc biệt này chứ? Nói đùa; thực ra, nó là tác phẩm tốt nhất của tôi trong mấy năm nay.

“Nếu chúng ta có phần nào đáng giá, đó chính là nhờ ở sức mạnh tình yêu nơi ta”[2] phải không các bạn?

“Đi về chúm chím môi cười,

Trái tim trời biển từ người tặng ta”[3]

Còn nhớ, chắc có tới 50 năm trước, hồi còn học vẽ lớp đệ tứ với thầy Nguyễn Văn Bình, thầy đã cho chép và giảng một bài rất dài, rất công phu về cái “Đẹp”. Bài hay nhưng trò ngây chẳng hiểu gì ráo, chỉ thấm thấu một điều là cái đẹp thật là khó quá, chẳng biết nó ra làm sao cả. Vậy mà đa số các bạn ‘già’ của tôi khi gặp lại nhau ở San Jose mới đây, thì vẫn ‘trẻ’ giống như ngày xưa: cứ ngây ngây ngô ngô không hiểu ‘đẹp’ là cái quái gì, nhưng khổ nỗi, vừa nhác trông thấy bóng ‘người-đẹp’là mắt đã bật đèn pha. Ha ha ha! Phải như ‘dzậy’ không, quý ông bạn ‘hiền’!

Trong trường hợp này, cũng thế, có phải “What you see is what you get” không? Hay là:

“Cái anh muốn nói, ngại ngùng

Cái em bất toại cũng đừng giận anh”[4]

Chắc là tôi đến phải nhờ bài viết của nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ Hoàng Ngọc Tuấn của tienve.org cứu viện thì mới trả bài xong:

“…Trong những dịp ‘triển lãm’ tranh trừu tượng như thế, tôi vẫn thỉnh thoảng nghe người xem hỏi hoạ sĩ một câu rất ngây thơ: "Bức này vẽ cái gì vậy?", và tôi cũng thường chứng kiến cảnh các hoạ sĩ loay hoay trả lời cho câu hỏi ngây thơ ấy, và kết quả của những câu trả lời ấy, tôi đoán, là cảm giác thất vọng âm thầm. Hoạ sĩ thất vọng âm thầm vì người xem không hiểu mình, và người xem thất vọng âm thầm vì không hiểu nổi những điều hoạ sĩ cố gắng nói.

Để giúp các anh bạn hoạ sĩ giải quyết cái "công án" ngây thơ do người xem đặt ra: "Bức này vẽ cái gì vậy?", tôi viết ca khúc "Cái dường như là...", và đem ra hát trong những dịp như vậy. Tuy nhiên, tranh trừu tượng chỉ là một cái "cớ" để tôi viết ca khúc này. Qua đó, tôi muốn nói về sự bất xác, bất khả tư nghị của những điều mật thiết nhất của đời sống. Ca từ như sau:

Không phải là sắc, không phải là màu, không phải là sáng, không phải là chiều.

Là 'cái dường như' trùm khắp mọi tinh cầu...

Không phải là nét, không phải là đường, không phải là bóng, không phải là hình.

Là 'cái dường như' nằm trong cuộc tử sinh...

Không phải là máu, không phải là lệ, không phải là da, không phải là thịt.

Là 'cái dường như' hô hấp không biết mệt...

Không phải là xác, không phải là hồn, không phải là thú, không phải là người.

Là 'cái dường như' đi đứng trong cõi đời...

Không phải là nước, không phải là đồi, không phải là đất, không phải là trời.

Là 'cái dường như' mà ai cũng thấy rồi...

Không phải luận lý, không phải tưởng tượng, không phải lập ngôn, không phải dụng từ.

Là 'cái dường như' mà nhân loại thường nói...

Dường như là mình, dường như là ai...

Dường như là gần, dường như là xa...

Dường như là rồi, dường như là sẽ...

Dường như là còn, dường như là mất...

Dường như là thân, dường như là thể...

Dường như là con, dường như là người...

Không phải là tóc, không phải là tai, không phải là mắt, không phải là môi.

Là 'cái dường như' mà ta thường tắm gội...

Không phải là lá, không phải là chim, không phải là cá, không phải là em.

Là 'cái dường như' mà ta thường âu yếm...”[5]

Cái ‘As If’ là như vậy đó, quý bạn đã chịu hiểu chưa? Nếu chưa, xin mượn tiếp lời của danh họa Picasso để giải thích thêm cho xôm tụ: “Everyone wants to understand art. Why not try to understand the songs of a bird”.

Như vậy, cái bí quyết của nghệ thuật, phải chăng, ở sắc và hình. Sao ta lại không dựa vào sắc và hình mà nhìn một bức tranh? “Art produces ugly things which frequently become more beautiful with time. Fashion, on the other hand, produces beautiful things which always become ugly with time.”[6]

Nghệ thuật cần để lại cho con người những giây phút làm họ quên đi mọi sự khó chịu và tất cả những gì không tốt. Đó là niềm hạnh phúc hết sức sâu đậm, vô cùng cao xa, và

Have fun!

So long, my dear friends,

TỐNG PHƯỚC CƯỜNG

Portland, Oregon 6.24.2011

Mời xem thêm vài bức tranh ‘khó coi’ hơn:

Forest I

Forest II

In The Wind

Figure

Floral

---

[1] Nguyễn Du

[2] Gustave Flaubert

[3] Bùi Giáng

[4] Hà Huyền Chi

[5] Hoàng Ngọc-Tuấn - Đố ai vẽ được? Đố ai xoá được?

[6] Jean Cocteau.